Nowe zabytki: Fort Mogiła i Kopiec Wandy

Za dwa, trzy tygodnie, fort Mogiła, jeden z najładniejszych i najlepiej zachowanych obiektów Twierdzy Kraków, będzie zabytkiem. Wojewódzki konserwator zabytków wpisze do rejestru również nowohucki kopiec Wandy.

Na wpis do rejestru zabytków kopiec Wandy czekał długo.

- To paradoks, bo nowohucki kopiec jest przecież jednym z najstarszych obiektów kubaturowych w Krakowie, a może nawet i w Polsce - mówi Piotr Skucha, architekt, który przygotował projekt rewitalizacji otoczenia kopca Wandy i fortu Mogiła. - Okazuje się, że nie wiek obiektu jest ważny, żeby mógł znaleźć się w rejestrze.

Ranga i ochrona

Procedura wpisu trwała tak długo, ponieważ trzeba było ustalić, do kogo należy działka, na której znajduje się kopiec.

- Własność prawna jest już uregulowana i nic nie stoi na przeszkodzie, żeby kopiec wpisać do rejestru zabytków. Myślę, że stanie się to w ciągu dwóch, trzech tygodni, kiedy tylko wrócę do pracy po urlopie - mówi Jan Janczykowski, wojewódzki konserwator zabytków. - Jedyną formalnością będzie wtedy sporządzenie pisemnej decyzji o wpisie.

Oprócz kopca do rejestru będzie wpisany również fort Mogiła, jeden z najładniejszych i najlepiej zachowanych obiektów Twierdzy Kraków. W przypadku tego fortu procedury przeciągały się z tego samego powodu - nieuregulowanej własności prawnej. Część działki należy do Skarbu Państwa, część do nowohuckiego kombinatu; administruje nią Zarząd Budynków Komunalnych. Co da fortowi wpis do rejestru?

- Podniesie rangę tego miejsca, ale najważniejsze, że fort będzie chroniony prawem. Czyli: żadnej interwencji architektonicznej bez wiedzy i zgody konserwatora - tłumaczy Skucha.

Dziewiętnastowieczny fort jest w bardzo dobrym stanie - zarówno schron, jak i blok koszarowy. Zachował się także wał piechoty i fosa przy kaponierze.

Indywidualne traktowanie

Fort będzie zabytkiem i to dobra wiadomość. Dobra po tym, jak miasto wycofało się z projektu jego modernizacji. Odremontowany fort miał być jedną z materialnych pamiątek po jubileuszu 750-lecia lokacji Krakowa; na realizację pomysłu nie było jednak pieniędzy. Koncepcja zagospodarowania fortu i uporządkowania jego otoczenia autorstwa Piotra Skuchy zakładała aranżację zieleni wokół fortu i kopca oraz odtworzenie fragmentu traktu sandomierskiego między obiektami (150 metrów, z dobrze zachowaną nawierzchnią). A przede wszystkim - adaptowanie Mogiły na schronisko młodzieżowe dla 150 osób.

Mogiła to jeden z dziesięciu fortów, które konserwator chce jak najszybciej wpisać do rejestru zabytków (czeka na to jeszcze m.in. fort Skała).

Janczykowski: - Obiektów Twierdzy Kraków nie można było wpisać do rejestru w całości, ponieważ każdy z nich ma swą specyfikę. Każdy powinien być potraktowany indywidualnie.

Zabytkami są już forty w Krzesławicach, Grębałowie, Węgrzcach, Olszanicy, Zielonkach i Bibicach, a także forty - Kościuszko, Kleparski i św. Benedykta w starym Podgórzu.

Renata Radłowska
Gazeta Wyborcza 2007-03-18